Waarom straffen niet altijd werkt

Hoe vaak heb je iets afgepakt, en begon precies hetzelfde de volgende dag gewoon opnieuw?

Je hebt het echt geprobeerd. De tablet weg. Een time-out op de kamer. Geen toetje, geen vriendje, geen scherm. En heel even lijkt het te werken. De dag erna begint hetzelfde gedoe van voren af aan. Je staat met lege handen en denkt: wat moet ik dan wel doen? Misschien voel je je er machteloos bij. Of schuldig, omdat je weer harder werd dan je wilde. Je hoort overal dat je gewoon consequent moet zijn, en je bent consequent, en toch verandert er niets. Dat is om moedeloos van te worden. Het ligt niet aan jou, en je kind is niet gewoon ongehoorzaam. Sterker nog, vaak werkt straffen niet alleen niet, het maakt het erger. Hoe harder je straft, hoe meer de spanning oploopt, en hoe vaker datzelfde gedrag terugkomt. Zo belanden gezinnen in een cirkel waar niemand uit wil. Dat dit gebeurt, zegt niets over jouw inzet. Het heeft te maken met wat er in een kinderbrein gebeurt onder stress.

Wat er werkelijk gebeurt

In ons hoofd zit een soort alarm. Als een kind boos, bang of overprikkeld raakt, neemt dat alarm het over. Het kent maar drie standen: vechten, vluchten of bevriezen. Op dat moment staat het deel dat nadenkt en leert even helemaal uit. Niet een beetje. Uit. Een straf komt dan niet binnen als les. Hij komt binnen als nog meer spanning. Het kind voelt zich onbegrepen, het alarm gaat nog harder, en het gedrag waar je juist vanaf wilde komt vaker terug. Je bedoelt iets te leren, en je kind leert vooral dat het er, op zijn moeilijkste moment, alleen voor staat. Dat betekent niet dat alles zomaar mag. Grenzen zijn juist heel belangrijk. Kinderen hebben ze nodig, ze geven houvast en veiligheid. Het gaat om de manier. Een grens vanuit verbinding houdt stand. Een grens vanuit dreiging roept verzet op.

“Soms noemen we gedrag manipulatief, terwijl het eigenlijk angst is.”

Een andere volgorde

Wat helpt, is de volgorde omdraaien. Eerst de rust terug, dan pas de les. Een kind dat over zijn toeren is, kan niets opnemen, dus heeft napraten op dat moment geen zin. Wacht tot de storm gaat liggen.

Benoem ondertussen het gevoel onder het gedrag. Ik zie dat je boos bent, dat mag, en toch gooien we niet. Zo voelt je kind zich gezien zonder dat je het gedrag goedkeurt. En herstel daarna het contact. Na een botsing weer samen goedkomen is belangrijker dan welke straf ook. Dat leert je kind iets onmisbaars: ook als het misgaat tussen ons, kom ik weer goed met jou. Dat is precies de veiligheid waaruit het de volgende keer iets anders durft te proberen.

‘Maar leert hij zo niet dat schreeuwen werkt?’

Een begrijpelijke angst, en het antwoord is nee. Je beloont geen gedrag door eerst rust te brengen. Je zet het alarm uit, zodat je kind weer kan denken. Pas daarna kijk je samen naar wat een volgende keer beter kan. Je geeft niet toe. Je kiest een andere route naar hetzelfde doel. Wees daarbij ook eerlijk en mild naar jezelf. Rustig blijven terwijl je kind ontploft en jij zelf ook moe en op bent, is misschien wel het zwaarste wat er is. Het zal niet elke keer lukken. Dat maakt je geen slechte ouder. Het maakt je een mens die heel veel tegelijk draagt.

Een grens uit liefde voelt anders dan een grens uit boosheid. Je kind voelt dat verschil, ook als het dat niet kan zeggen. Een vraag terug, voor jou.

• Welke situatie loopt bij jullie het vaakst uit op botsen?
• Wat heeft jou als kind geholpen als het misging, en wat juist niet?
• Wat zou er gebeuren als je na een botsing eerst het contact herstelt?

Je hoeft niet te reageren. Soms helpt het al om de vraag even te laten landen.

Breng de rust terug en kijk wat eronder zit. Dat verandert op den duur meer dan welke straf ook.